CHIẾN TRANH LẠNH “MỚI” GIỮA MỸ- TRUNG NHƯ THẾ NÀO?

 CHIẾN TRANH LẠNH “MỚI” GIỮA MỸ- TRUNG NHƯ THẾ NÀO?

Tiếp theo kỳ trước

Hoàng Đình Khuê

Giữa thập niên 1980, ông Mikhail Gorbachev đã đưa ra Chánh sách Cởi mở Glasnost (1985) và Cải cách Tự do hóa (Perestroika (1987).

03/12/1989:TT. Bush và TBT. Gorbachev tuyên bố Chiến tranh Lạnh sắp kết thúc

Chính ông Gorbachev là tác nhân đưa đến sụp đổ chính thức của Liên Xô vào tháng 12 năm 1991 và kéo theo sụp đổ của các nước Đông Âu.

Chiến tranh Lạnh đã để lại ảnh hưởng rất tai hại cho đến ngày nay khi sự căng thẳng ngấm ngầm tái diễn giữa Nga và Hoa Kỳ vào giữa năm 2010 và nhất là gần đây sự gia tăng căng thẳng giữa cường quốc mới trỗi lên là Trung cộng với cường quốc lâu đời là Hoa Kỳ,đây là điều tất yếu đưa đến cuộc Chiến tranh Lạnh lần 2 gọi là “Chiến tranh Lạnh Mới” hay“Chiến tranh Lạnh 2.0’”.
Thật ra căng thẳng Mỹ-Trung đã gia tăng từ khi Tổng thống Donald Trump lên nắm quyền được thể hiện qua cuộc chiến thương mại khi thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 vừa đạt được thì Đại dịch Covid-19 đẩy quan hệ Mỹ-Trung vào một giai đoạn tồi tệ đưa đến cuộc Chiến tranh Lạnh Mới.
Dư luận hiện đang có nhiều quan điểm khác nhau về cuộc Chiến tranh kiểu Mới giữa Mỹ và Trung cộng:

– Ông Clete Willems, cựu Phó Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia và từng là chuyên viên đàm phán thương mại hàng đầu của Tòa Bạch Ốc trả lời đài CNBC cho rằng thực tế căng thẳng giữa Mỹ và Trung cộng đã leo thang đáng kể trong hiện tại. Nếu không cẩn thận mọi thứ có thể tồi tệ hơn nhiều.

– Bà Bonnie Glaser, Giám đốc Dự án Sức Mạnh Trung quốc thuộc trung tâm nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho rằng hiện tại có những yếu tố cạnh tranh Mỹ-Trung gợi nhớ lại Chiến Lạnh giữa Mỹ và Liên Xô trước đây nhưng có sự khác biệt căn bản về thương mại.
 – Trong khi đó phát biểu trên truyền hình CNN, cựu Thủ tướng Anh Tony Blair cũng cho rằng: “Sự tương tác về thương mại là điểm khác biệt lớn trong Chiến tranh Lạnh giữa Mỹ và Liên Sô với số lượng hàng hóa của Liên sô vào Hoa kỳ chỉ có 200 triệu USD, nhưng lượng hàng hóa TC  nhập cảng  vào Mỹ lên tới 500 tỉ USD trong năm 2018.

– Học giả Cheng Li thuộc Viện Brookings (Mỹ) cho rằng bối cảnh hiện nay hoàn toàn khác khi thế giới đều nhìn nhận “ Mỹ hắt hơi thì Trung cộng cũng sổ mũi”

TNS Marco Rubio (Cộng Hòa) một trong những người có quan niệm cứng rắn với Trung cộng lập luận rằng quan hệ giữa Mỹ và Trung cộng phải được tái cân bằng, nhưng Chiến trạnh Lạnh Mới không phải là kết quả hay cách thức mà Washington mong muốn.

-Còn Trang Axios nhận xét Bắc Kinh hình như cho thấy họ không muốn
Chiến tranh Lạnh Mới với Washington, nhưng sẵn sàng chấp nhận xem đó như một rủi ro nếu tình hình xấu thêm.
– Ngược lại nhiều người Trung quốc cho rằng phần lớn những căng thẳng hiện nay
đều bắt nguồn từ Mỹ và Washington đã rơi vào “bẫy Thucydides”vì Mỹ quá lo sợ sự trỗi dậy của Trung cộng, cho nên dẫn tới các quyết sách sai lầm.

Vậy “bẫy Thucydides” là gì?

Đây là Thuật ngữ hoặc coi như Khái niệm mà học giả Graham Allison luôn quan tâm để lý giải sự xung đột giữa Mỹ và Trung cộng trong giai đoạn hiện tại.

“Bẫy Thucydides” là một khái niệm về chiến tranh, là xu hướng tự nhiên khi một trung tâm quyền lực mới trỗi lên đe dọa thay thế trung tâm quyền lực cũ.

“Bẫy Thucydides” mang tên của một sử gia Hy Lạp cổ đại là Thucydides, tác giả bộ sử “Lịch sử Chiến Tranh Peloponnese”, là người đã chứng kiến cuộc chiến tranh Peloponnese giữa quyền lực mới trỗi dậy là Thành ATHENS và quyền lực đang thống trị là Thành SPARTA vào thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên. Cuộc chiến đã làm cho nền văn minh Hy Lạp cổ đại sụp đổ.
Sử gia Thucydides phát biểu: “Chính sự trỗi dậy của ATHENS và nổi sợ hãi của SPARTA đã khiến chiến tranh trở thành điều tất yếu”.

Giáo sư Graham Allison là Giám đốctrung tâm Nghiên cứu Chính trị tại trường Kennedy thuộc Đại học Havard-Mỹ. Ông đã từng làm trợ lý cho các Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ từ thời Tổng thống Reagan đến thời Tổng thống Obama. Vì vậy có thể nói ông là một trong những chuyên gia hàng đầu về chiến lược và chính sách của Mỹ.
Năm 2017 ông đã cho xuất bản quyển sách với chủ đề “Destined For War: Can America and China escape Thucydides’s Trap?”(Định mệnh Chiến tranh: Mỹ và Trung Quốc liệu có thoát được bẫy Thucydides hay không?)
Trong tác phẩm này ông đưa ra hai nhận định quan trọng:

Tổng thống Đài Loan – Thái Anh Văn bác bỏ mô hình ‘một quốc gia hai chế độ’ của Bắc Kinh

   I-Thứ nhất: Theo xu hướng hiện tại, chiến tranh giữa Mỹ và Trung cộng trong các thập niên tới không chỉ có khả năng xảy ra, mà còn xảy ra với quy mô lớn so với những gì chúng ta có thể tưởng tượng. Chỉ cần một ngòi nổ nhỏ là chiến tranh có thể bùng phát bất cứ lúc nào.
Allison đưa ra năm ngòi nổ có thể gây ra chiến tranh:

 (1) Va chạm giữa lực lượng Trung cộng và tàu chiến Mỹ trên biển Đông.

 (2) Lãnh đạo Đài Loan tuyên bố độc lập.

 (3) Xung đột quân sự giữa Trung cộng và một đồng minh của Mỹ.

 (4) Chính quyền Bắc Triều Tiên sụp đổ.

 (5) Chiến tranh thương mại biến thành xung đột quân sự.

  II-Thứ nhì: Theo nhận định của ông, chiến tranh không phải là điều tất yếu và “bẫy Thucydides” không phải là thuyết định mệnh. Nó chỉ cho biết xu hướng chiến tranh sẽ xuất hiện khi một cường quốc mới trỗi lên thách thức một cường quốc thống trị. Vì vậy với tình hình hiện nay nó báo động áp lực khủng khiếp đang đè nặng lên quan hệ giữa Bắc Kinh và Washington. Chính vì thế nếu hai bên muốn có hòa bình thì cả hai bên phải kiểm soát những áp lực khủng khiếp này.

Sau những nhận định của các nhà phân tích, chúng ta nhận thấy cả hai bên Mỹ -Trung đều đã rơi vào “bẫy Thucydides” và khó tránh được một cuộc Chiến tranh Lạnh Mới:

  – Khẩu  hiệu của Trump trong thời gian tranh cử và ngay cả khi đã ngồi vào Tòa Bạch  Ốc, Tổng thống Trump lúc nào cũng muốn làm cho “Nước Mỹ vĩ đại trở lại”.
Đồng thời trước khi vào Tòa Bạch Ốc, Tổng thống Trump đã có dấu ấn về Chiến tranh thương mại với Trung cộng. Ông tin rằng Trung cộng đã trục lợi kinh tế từ nước Mỹ và  gây ra tình trạng thâm hụt thương mại khổng lồ giữa hai nước.
Cho nên sau khi nắm quyền, ông đã áp thuế lên hàng hóa Trung cộng trị giá hàng tỷ đô la.
Và khi Covid-19 xảy ra, các cuộc khẩu chiến tố cáo nhau và Trump cho là Tâp Cận Bình cố tình không muốn cho Trump nắm quyền thêm bốn năm nữa.

 – Còn Tập Cận Bình lúc nào cũng khát khao với lịch sử vĩ đại của dân tộc mình.
Tập muốn đưa đất nước trở lại vị trí mà lịch sử đã ghi nhận là bá chủ Châu Á với bao nhiêu chư hầu, nhưng rồi tham vọng này đã bị xóa sổ gần hai thế kỷ.Từ giữa thế kỷ 19, Trung quốc đã bị các thế lực bên ngoài làm nhục, đầu tiên là các đế quốc Châu Âu, sau đó là quân phiệt Nhật xâm lược vào những năm 1930.

Mãi đến khi Tập lên nắm quyền vào năm 2012, ông có ý định đưa đất nước trở lại vị trí lịch sử tự nhiên, xứng đáng lãnh đạo ở Châu Á.
Như vậy cả hai nhà lãnh đạo hai quốc gia đều cam kết “ khôi phục sự vĩ đại cho đất nước mình”, điều này khó tránh một cuộc xung đột mới và cảnh báo cuộc Chiến tranh Lạnh Mới sắp bắt đầu.

Tuy nhiên với sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế thương mại mà cả thế giới trông chờ, và Đại dịch Covid-19 đang hoành hành gây thiệt hại về nhân mạng lẫn kinh tế toàn cầu. Hy vọng các nhà hoạch định chiến lược của Mỹ và Trung cộng sẽ dừng lại đúng lúc.

Kết thúc Phần I: “Chiến Tranh Lạnh Mới” Giữa Mỹ-Trung Có Thể Xảy Ra?


Phần II
sẽ tiếp nối với kết luận “Chiến Tranh LạnhMới” Khủng Hoảng Toàn Cầu Như Thế Nào?

Hoàng Đình Khuê
Ngày 26 tháng 5 năm 2020
.

Related post

Bình Luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.